|
Jelle
Geert Reitsma: “Ik haw nog hieltyd prachtige tinzen oan myn
jeugdjierren yn Eksmoarre”.
Een
aantal maanden geleden, eind 2009, kreeg de redactie in naam van
Mirjam van der Helm een telefoontje vanuit Balk. Ene Jelle Reitsma
gaf aan dat hij veel ansichtkaarten in bezit had met aangezichten
van Exmorra. Hij vroeg zich af of Doarpsnijs hier ook
belangstelling voor had. Mirjam bracht het onderwerp ter sprake in
de redactievergadering en had hier en daar nog telefonisch contact
met dhr. Reitsma met de vraag of hij ze ook digitaal kon
aanleveren om ze te bekijken. Het antwoord van Jelle Reitsma was
dat hij dezelfde avond wel langs wilde komen om de kaarten te
laten zien. Inmiddels waren we er na veel plussen en minnen achter
dat het hier om de broer van de reeds overleden
Exmorster
Hans Reitsma ging en dus een zwager van Ritty Reitsma-van der
Valk. Nog een paar weken verder bedachten we dat dit één van de
broers was die met de Exmorster feesten altijd bij het kaatsen
aanwezig was. En dus hadden we er ook een gezicht bij. Dat bracht
ons op het idee om de kaarten maar eens te gaan bekijken en Jelle
Reitsma meteen te verleiden tot een interview.
Een
telefoontje van Mirjam leverde op dat het interview akkoord was,
dat de foto’s digitaal versturen lastig werd en dat we die bij
het bezoek dan meteen konden bekijken. Goed idee en meteen alles
opgelost, zo dachten we.
Echter
eind december waren we nog niet ter plaatse. De eerste afspraak
werd omwille van een onduidelijke reden van onze kant afgezegd. De
tweede afspraak ging ook niet door vanwege een nog onduidelijkere
reden van onze kant en nummer drie werd afgebeld door Reitsma
i.v.m. hevige sneeuwval en een onverantwoorde rit voor de
‘famkes’ naar Balk. Gelukkig zijn we niet voor één gat te
vangen en na een vierde afspraak ging de reis dan echt naar Balk.
En zo ging er een winter en een voorjaar overheen voordat Boukje
Brander en ondergetekende op een maandagavond in Balk arriveren.
En Jelle Reitsma merkt terecht op: “Wat in het vat zit, verzuurt
niet..”
Jelle
Reitsma en echtgenote Reny Reitsma-Reitsma zitten er klaar voor.
Terwijl Reny Reitsma de koffie klaarzet, bewonderen wij de
opgezette vogelserie van haar echtgenoot. Hij maakt ons in korte
tijd bekend met alle Friese weidevogels en waar ik nauwlettend zit
te luisteren, zit Boukje zich hardop af te vragen of zulke
opgezette vogels ook afgestoft dienen te worden. En nog erger of
de vogels zonder afstoffen ook echte stofnesten worden. Jelle
Reitsma blijft geduldig, geeft inderdaad aan dat de opgezette
dieren zo nu en dan door hemzelf worden afgestoft, waarna Boukje
nog een verhaal begint over een opgezette uil van een familielid
die na jaren uit elkaar is gevallen van stof-ellende en ik
inmiddels het schaamrood op mijn kaken heb staan. Met andere
woorden: Les 1 van ‘Hoe begin ik een interview…’
Enfin,
de koffie is ingeschonken en Jelle Reitsma haalt zijn
ansichtenkaarten boek erbij. Een prachtige map met tientallen
kaarten van Exmorra. Volgens Reitsma moet er nog tenminste één
ansichtkaart zijn, maar tot op heden heeft hij die niet weten te
vinden. Met zijn echtgenote loopt hij veel rommelmarkten af om
toch weer nieuwe kaarten te ontdekken, maar de collectie lijkt
bijna compleet. Het zijn prachtige kaarten waarbij Reitsma ook
veelal de namen van de mensen op de kaarten heeft achterhaald. We
spreken af dat we een aantal kaarten in het Doarpsnijs plaatsen,
zodat iedereen van deze collectie kan meegenieten.
Na
de ansichtkaarten vragen we Reitsma om wat meer over hemzelf te
vertellen en over zijn jeugd in Exmorra. Jelle Reitsma trapt af: Ik bin yn1937 berne op de pleats dêr’t no
Johan en Anneke Tolsma wenje. Myn âlders binne echte
Eksmoarsters: Jelle en Foekje Reitsma-Jagersma en ik kom út in húshâlding
mei 8 bern. Ik wie de âldste en nei mij kamen Martje, Hans, Jan,
Harm, Theo, Marinus en Jacobus (Koos). Eksmoarre is foar my in
prachtige jeugd west, ik haw der genoaten. Myn leaftiidsgenoaten
binne: Aiso Gietema, Johannes Reitsma, Jan Oord, Klaas Wiersma,
Johannes F. Postma, Auke en Lammy Plantenga. Ik haw oant myn 18e
jier yn Eksmoarre wenne en bin doe yn tsjinst gongen. We haw der
altyd in soad wille hân, mar ek de oarlochstiid meimakke. Op in
dei wie der in ynfal by ús buorfrou Afke en ek wy hiene trije ûnderdûkers
thús. Us mem seach dat en fleach nei hûs om ús ‘e ûnderdûkers
te warskogjen. De ûnderdûkers fleagen fan skrik alle kanten op
en de Dútskers hiene fansels wol yn de gaten wat der oan de hân
wie. Se kamen by ús thús en setten ús mem in revolver op it
boarst. Us mem is der
lokkich
mei fuort kommen troch fol te hâlden dat se net wist wie’t de
fuortdravende minsken wiene en dat it warskynlik minsken wiene
dy’t troch de honger op de pleats ôfkommen wiene.
Ik
wie tige wiis mei myn heit en mem. We moasten thús wol oanpakke.
Heit wie fanôf moarns betiid altyd in soad fuort foar de
feehannel. Sneins wie hy wol thús. Yn dy tiid hiene myn âlden 30
kij te melken. Sietze de Jong wie arbeider by ús. It wie in
aparte man, yn de hiele goede sin fan it wurd en ik koe it altyd
geweldich mei him fine. Us heit molk moarns en jûns en ik holp
heit in soad. Yn de fakânsjes wie ik mei Sietze oan it wurk,
foaral de dongbult ùtride. Ik mocht graach melke. Doe de
melkmasine kaam, haw ik hast nea mear molken. Dêr fûn ik wier
neat oan. Ik mocht graach skûmmelke en dat koe fansels net mei de
masine. Mem woe graach dat har bern learden as se dat ek woene.
Dat wie yn dy tiid fansels wol bysûnder. Net elts bern yn ús húshâlding
woe leare, mar dy’t it woe, krige de kâns. Ik haw fan 1950 oant
1956 it Kristlik Lyceum yn Snits trochrûn. Ik gong dan 4 oere fan
bed ôf, dan molk ik moarns earst acht kij (winterdei), learde fan
5 oant 7 oere en fytste dêrnei nei skoalle yn Snits. Nei it
Lyceum bin ik betijd yn tsjinst gongen, want ik wie krekt twa
moanne te âld om troch te learen foar feearts. Dan earst mar yn
tsjinst en dan trochleare foar feearts.
Yn
juni 1958 wie ik op oefening op de Veluwe doe’t ik by de kaptein
komme moast. Der wie thús in earnstich ûngelok bart mei myn
jongste broerke Koos en ik moast mar gau nei hûs ta gean. Ik bin
fuort mei de trein nei Ljouwert ta gongen. Thúskaam wie Koos al
ferstoarn, Hy wie mei in izeren fyltsje yn oanrekking kaam mei in
krêfstream tried en op slach dea. Dat wie foar my, mar fansels
foar ús allegearre, in grutte slach. Ik wie oergryslik wiis mei
Koos. Ik wie de âldste en hy de jongste. We skeelden 18 jier, mar
as ik thús kaam út tsjinst, naam ik altyd in reepke foar him
mei. En no, 2,5 jier âld, wie Koos der net mear. Dat hat net in
maklike tiid foar my west.
Myn
broer Hans, dy’t jimme miskien wol goed kinnen haw, wie yntusken
al yn Amerika bedarre. Hy kaam wer thús by it ferstjerren fan ús
Koos en krige doe al ferkearing mei Ritty. Ritty is mei him mei
gongen en letter binne se wer werom kaam om hjir te trouen. Dêrnei
binne se een pear jier yn Amerika bleaun. Heit koe in grutter spul
krije dan hjir yn Eksmoarre en Jan, Theo en Marinus woene allegear
boer wurde. Heit koe in hierpleats krije by Dokkum. Ik en myn
suster hiene gjin sin om mei nei Dokkum te gean. Heit hat doe Hans
belle as hy ek boer wurde woe op de pleats yn Eksmoarre, dan
gongen
heit
en mem nei de pleats yn Dokkum. Hans en Ritty binne doe wer werom
kaam en heit en mem binne mei Jan, Theo en Marinus nei Dokkum
ferhuze. Heit en mem wennen der midden yn de wrâld, mei in auto
wie der net te kommen. Allinnich mei in boatsje wie der te kommen
en simmers op de motor wie it paad nei de pleats te beriden. De
pleats hie 50 hectare lân en dat wie in protte yn dy tiid. Der
moast noch wol in protte yn de pleats gebeure en Yde Schakel hat dêr
in hiele simmer wurk hân. Mem wie yn it begjin dea ûnwennich,
mar dat is letter wol goed kaam.
Myn broerke Marinus is yn de omkriten fan Dokkum mei in
boeredochter trout en is op de pleats kaam fan syn skoanâlden.
Theo hat wurk krigen by de ridende melkûntfangst en Jan is úteinlik
op de pleats kaam yn Dokkum. Mar myn broer Harm is eins de echte
boer út ús ‘e húshâlding. As ús Harm in ko sjocht, kin der
de ko ek. Hy hat deselde jefte as ús heit en Hans hie dat ek.
Heit koe ek in ko op de merke sjen en as dizze in pear wiken
letter der wer wie, helle der dizze ko der sa wer út. Mar Harm is
úteinlik gjin boer wurden, mar wol feearts..
Yn
tsjinst dy ik in protte oan sport en dêr hie ik ek in soad nocht
oan. De sportynstrukteurs yn tsjinst fregen my wat ik fan berop
wie. No, ik hie noch gjin berop en de mannen fûnen dat ik tige
geskikt wie foar de sportakademie. De sportakademie duorre trije
jier en dat wie in stik minder lang as trochleare foar feearts.
Dus dat like my wat better ta. Moast dy yntinke, ik fertsjinne yn
tsjinst al wat. As ik noch trochleare woe foar feearts, moast ik
de hân ophâlde by myn âlden en noch sân jier studearje en dêr
hie ik gjin sin mear yn.
Dus
op keamers yn Grins. Ik tocht dat ik mei dizze stúdzje aanst sa
hurd koe rinne, dat ik der myn jild mei fertsjinje koe. Ik hie
werklik gjin idee oan wat foar oplieding ik yn Grins begûn. Yn
1958 bin ik nei tsjinst begûn oan de A.L.O. (Academie voor
lichamelijke opvoeding) om in oplieding te folgjen foar
gymnastyklearaar op middelber skoallen. Ik haw dêr in prachtige
tiid hân. Yn dy tiid krige ik ek wat ferkearing mei Reny. Mar
earlik sein, haw ik der wol spyt fan hân dat ik net nei Utrecht
gong bin om feearts te wurden. Op de A.L.O. haw ik wolris tocht:
“As ik de Lotto win, gean ik alsnoch nei Utrecht ta om feearts
te wurden”.
Yn
1962 bin ik foar de klas kaam op de ULO yn Bolsward en Snits, Ik
haw dêr myn beide broers yn de klas hân en ek twa fan myn
skoansuskes. Ik haw 30 jier gymnastykles jûn oan de kweekskoalle
yn
Snits (nu Pabo) en haw dêr alle ûnderwizers út de súdwesthoeke
yn de gymnastiekoeren yn de klas hân. En ja, ek myn tantesizzer
Selma (Selma Scheltinga-Reitsma, dochter van Ritty Reitsma).
Yn
1963 binne Reny en ik trout. Reny kaam út Wolsum en we krigen
kunde oan elkoar yn Boalsert by it útgean. Nei us trouwen haw we
in heal jier by har âlden op de pleats wenne yn Wolsum en we
wiene ek wolris in wykein op de pleats by myn âlden. Der wie yn
dy tiid gjin hûs te krijen, it wie echt tige krap op de huzemerk
en keapje koene we fansels noch net. Mei wat gelok koene we oan in
hûs komme yn Jutryp. Fia in omke fan Reny koene we oan it
skoalmastershûs komme yn Jutryp ûnder betingst dat ik de
gymnastykferieniging yn de Hommerts-Jutryp oppakte. En dat haw we
dien. We haw 30 jier mei in protte wille yn Jutryp wenne. Yn
Jutryp haw we trije bern krigen: Jelle Koos (1964), Kees (1966) en
Piety (1967).
Yn
Eksmoarre kom ik noch hieltyd regelmjittich. Net allinnich by myn skoansuske Ritty, mar ek elts jier
by it doarpsfeest. Ik kom
der echt foar it keatsen. Dat haw ik eartiids ek in soad dien. Ik
haw de allerearste Bruniapartij wûn en stean dus op it boerd wat
yn de keatskantine hinget. Dêrneist mei ik graach jeie. Dat doch
ik yn it lân fan Reinder Jan Postma, Sieko Postma, Douwe Terluin
en fansels by Rudolf en Selma. Ik keatste en jeie net allinnich
graach, ik mei ek graach fytse en haw in protte oan atletyk dien. Ek
bin ik referee by it honkbal. Reny is ek sportyf. Sy
hat leidster west by de gymnastykferieniging
en mei ek graach reedride, fytse (10 kear de 11-stedentocht
fytst) en rinne.
Ik
bin altyd in soad bûten. No’t we yn Balk wenje, bin ik in soad
yn de tún en yn de grientetún. Reny en ik binne beide echte bûtenminsken.
Ik haw fjouwer âlvestêdekrúskes. Ik haw de tocht 4 kear riden
op redens. Yn 1956 foar de earste kear, yn 1963 bin ik yn Boalsert
ôfstapt en ik fyn it noch spitich dat ik doe net lid wie. As ik
yn dat jier lid west wie, hie ik twa oeren earder startte mochten
en miskien de tocht wol útride kinnen. Ik haw de tocht twa kear rûn
en sa ‘n 5 as 6 kear fytst. En ja, ik haw dus it Alvestêdebrevet.
En
dan haw ik noch in aparte hobby. Myn suske Martje is trout west
mei in Pers en hy wie tapyt knoper fan berop. En omdat ik slim
stil sitte kin, hat hy my leart om Persyske kleden te knoopjen.
En sa haw ik 20 jier lang eltse dei op syn minst twa oeren
deis knoopt. Yn elts kleed datst hjir sjochst lizzen, sit 1.600
oeren knopen yn. Ik haw
der
sawat 13 makke. Yn 1999 bin ik mei it knopen fan kleden opholden
en haw it yn totaal sân 20 jier dyn.
Hoe
dan ek, do hearst wol dat der hobby ‘s genôch binne en dat Reny
en ik ús goed fermeitsje. Boppedat haw we ek noch 5 bernsbern en
dat is ek in aardichheit.
En
met deze zin sluiten we het interview af. We laten de
ansichtkaarten, de Perzische tapijten en de vogelserie achter ons
en rijden terug naar Exmorra. En we hebben het nog niet eens gehad
over het boek dat Jelle Reitsma heeft geschreven over
de bewoners in Exmorra. Maar daarover later meer in het
Doarpsnijs.
In
gesprek met Jelle Reitsma levert bladzijden informatie op over
Exmorra. Het dorp waar hij zo genoten heeft in zijn jeugd en waar
hij met veel plezier zo nu en dan terugkomt.
Jelle en Reny Reitsma, hartelijk dank voor de gastvrijheid,
voor de vele informatie over oud-Exmorra en binnenkort besteden we
aan dat laatste nog uitgebreid aandacht in het Doarpsnijs.
Tekst:
Sarie Lycklama à Nijeholt
|