|
Dorpskrant
voor Exmorra en Allingawier
Jaargang
42, Nr. 2015
april
2005
|
Voorwoord
Beste
mensen,
Valt
het u nou ook zo op dat zodra het weer er beter op wordt de
mensen actief beginnen te worden?
Je
ziet mensen fietsen, wandelen, skeeleren, steppen, hardlopen of
tuinieren. De kinderen zie je weer fierljeppen. Kortom iedereen
krijgt energie door de zon. Heerlijk om te zien!
In
deze krant hebben we een foto van de gelukkige vinder van het
eerste ljipaai van Exmorra en Alllingawier. In Tusken tomme en
wiisfinger doen Ruurd en Netty Peelen verslag van hun
levensverhaal. En alvast in deze krant ter gelegenheid van 4 en
5 mei een stuk over
de oorlogstijd in onze dorpen, geschreven door Geert. Het is
tenslotte 60 jaar geleden dat ons land bevrijd werd!
Veel
leesplezier en tot volgende maand.
De
redactie.
Inhoud
Soarch
en blydskip......................
4
Mensen......................................
5
Tusken
tomme en wiisfinger.......... 7
Troch
Eksmoarre en Allingawier..
12
Kleurplaat.................................
15
Jo
sille it mar beleve..................
16
60
jaar bevrijding.....................
17
Dodenherdenking......................
19
Oranjevereniging.......................
20
Fan
alles wat..............................
21
Sportnijs...................................
25
Kerknieuws................................
28
Keetpraat..................................
30
Eén,
twee, drie...........................
31
Út
it laadsje...............................
34
Weer.........................................
35
Gedichtenbundel
Joke Pas........... 36
Maandkalender...........................
38
Soarch
en Blydskip
Bedankt!
Inmiddels
ben ik alweer een half jaar oud, en daarom wil ik graag
iedereen bedanken voor de vele kaarten en voor de mooie
kadootjes die ik heb gekregen. Ook namens mijn trotse Heit
en Mem
Groetjes
Jeljer Abma en
natuurlijk van André en Nyncke
Bedankt!
Via
deze weg wil ik iedereen bedanken voor de vele kaarten en
cadeautjes die ik heb gekregen vanuit Exmorra en omgeving. Als
je op de hoogte wil blijven van mijn belevenissen, dan moet je
af en
toe
maar even op mijn website kijken: http://members.home.nl/timcov/barto.
Daar
kun je bijvoorbeeld de lange rij met kaarten zien die ik
gekregen heb.
Verder
vind ik het erg leuk als je iets in het gastenboek op mijn
website
schrijft,
want mijn ouders zeggen dat dat zo'n leuke herinnering is voor
later.
Groeten
vanuit Hengelo van Barto Visser en natuurlijk ook van mijn
ouders: Timco Visser & Yvonne Lootsma.
Mensen
Door
Geert Ringnalda.
BURGERLIJKE
STAND VIJFTIG JAAR GELEDEN:
GEBOREN:
in maart/ april 1955
26-3
Reinskje d.v.
Jacob van der Wal en Fenna de Boer te Wons
10-4
Janna Elisabeth d.v. Alle de Vries en Fogeltje Ybema te
Schettens
12-4
Jan z.v. Klaas Breeuwsma en Eelkjen Jansen te Hieslum
13-4
Sibbele z.v. Ruurd Tijsma en Martje Tjalma te Ferwoude
15-4 Age z.v. Siebren Mensonides en Hieke de
Vries te Cornwerd
IN
MEMORIAM in 2005
Boukje
Fokkema( Achlum 7-5-1924 – Ljouwert 9-2-2005) Se wenne op Lonjé
op é pleats der’t letter de famylje Prins wenne Boukje skreau
frysk, it boekje “Besiden de wei” wie fan har.Letter wenne
se yn Ljouwert en wurke by de Fryske Akademy as
redaksje-assistinte oan
it Wurdboek fan de Fryske taal.
Hindrik
Huisman (Wyckel 14-11-1919 -
Balk 15-2-2005) Hy wie 61 jier troud mei Grietje
Schilstra en wie de
heit fan Eksmoarster Otty Steigenga-Huisman
Hessel
Venema (Koudum 12-11-1926 – Michigan USA 24-2-2005) Wie in
soan fan Eksmoarster Durk Venema en syn frou Marijke Dijkstra út
Eksmoarre. Hy wie neamd nei Eksmoarster Hessel Dijkstra
(Hessel Ferver).
Gerrit
Jacobus Johan Liefting ( Arnhem 5-5-1910 – Appelscha 9-3-2005)
Emeritus-predikant sinds 1976, preekte wel als gastpredikant in
Exmorra, begon zijn loopbaan op 29-4-1934 in Molkwerum.
Foekje Antje Giliam (Pingjum
6-12-1930 –Bolsward 16-3-2005) was getrouwd met Hindrik Durk
Bakker. De heer Bakker was werkzaam in het Frysk Lânboumuseum
te Eksmoarre en als oud-Schraarder schreef hij veel in het
dorpsblad TERPNIJS .
TA
OANTINKEN
OKKE
PIETERS YNTEMA
Eksmoarre
28 febrewaris 1951 – Wjelsryp 11 maart 2005
Okke
wie ien fan de jonges yn de gesellige en drokke húshâlding fan
Piter en Tsjerkje Yntema-Huitema op Eksmoarster Syl (no Ariana
Lamberts).Yn de jierren njoggentich
kamen heit
en mem oan de ein fan har libben. Op de begraffenissen fan syn
âlden seach men Okke yn de
stoet meiriden op in soarte brancard
Okke hat lang siik west.
Nei
har trouwen yn
novimber 1973 kamen automonteur Okke Yntema en Rinkje Rispens
te wenjen op Doarpsstrjitte 90 (no Hessel en Fenny)
Se wiene aktyf yn it doarp
mei toniel, biljart
en klaverjassen. Rinkje wie fan juny 1977 oant desimber 1979 ek
noch diaken fan de herfoarme gemeente fan
Eksmoarre en Allingawier wei. Trije bern hiene se hjir
krigen: Piter, Rianna en Teade.. Yn juny 1984 ferhuzen se nei
Frjentsjer, letter Wjelsryp. Rinkje en de bern hawwe in tige drege tiid hawn mei de
jierrenlange sykte fan Okke. As famylke hawwe se tige goed op
him past. Okke is op woansdei 16 maart begroeven op it tsjerkhôf
fan Wjelsryp.
JORIS
WIJNJA
Warkum
2-12-1916- Allingawier 14 maart 2005
Joris
waard berne yn in arbeidershúshâlding dy’t noch alris
ferhuze. Nei Warkum waard it Hylpen, Nijlân en Hartwert. Joris
sels as boerefeint wie lang op Hieslum oan it wurk. Op 17 maaie
1950 krige hy in fêst plak en waard sels boer, hy troude dy
deis mei Anne de Witte en se gongen by mem en skoanmem,de âlde
frou de Witte, yn har spultsje ynwenjen tichteby Surfinne. Frou
de Witte stoar yn 1956, doe krigen se de heit fan Joris der by
yn en dy ferstoar yn 1961 yn it sikenhûs yn Súdlaren.
Joris
en Anne wiene tegearre oant Anne op 31 oktober 1969 ferstoar.
Sa
libbe Joris allinne fierder mei syn biste,yn it lest meastal
skiep. De leste tiden seagen wy Joris geregeld as fêste gast
mei de sechstich-plus reiskes
Ek
mei de iterij mei kryst fan de diakonij yn ‘t Honk wie
der altyd. Foarhinne wie er in trou tsjerkgonger en hy
kombinearre dy reizen op é fyts nei tsjerke mei in besite oan
syn âldere suster frou Faber yn Eksmoarre. Frou Faber makke ek
ris in moaie medalje foar him doe’t er fjirtich jier boer wie.
Nei 88 jier kaam foar Joris de ein fan it libben yn syn eigen
fetroude omjowing. Mei in lange rigele auto’s
efter de lykwein oan waard Joris nei
in routsjinst yn Eksmoarre nei syn grêf yn Skuzum ta riden op
freed 18 maart.
Tusken Tomme en Wiisfinger
Ruud
en Netty Peelen 21 mei a.s. al weer zes jaar inwoner van
Exmorra:
“Van
een rijtjeswoning te Vreeswijk, naar een eigen woning in
Exmorra”.
En
zo is het maar net, Ruud en Netty Peelen zijn binnenkort al weer
zes jaar woonachtig in Exmorra en ondanks dat Exmorra klein is,
kennen we elkaar niet of nauwelijks. Ik ken natuurlijk wel het
winkeltje Antoinette, al moet ik toegeven er nog nooit binnen te
zijn geweest. Wie zijn dan de gezichten achter het winkeltje en
die knusse woning aan het begin van het Surein ? Hoog tijd voor
een gesprek onder acht ogen. Op een dinsdagavond is Doarpsnijs
te gast bij de familie Peelen. Bij het binnentreden van de
woning waan je je direct in curiosa-wereld. De hele woning is
met zorg aangekleed en zou een verlengstuk van het
curiosawinkeltje Antoinette kunnen zijn. Binnen brandt de
houtkachel en dat maakt vanzelf dat er een warm en gezellig
gesprek ontstaat. |
|

|
|
Ruud
met dochters Linda (links) en Wendy
Ruud
en Netty Peelen zijn afkomstig uit de stad Utrecht. Na hier een
aantal jaren te hebben gewoond, zijn ze verhuisd naar een
huurwoning in Vreeswijk (vlakbij Nieuwegein). Hier hebben ze 27
jaar gewoond samen met hun dochters Wendy (1974) en Linda
(1977). Maar hoe kom je na 27 jaar Vreeswijk in Friesland
terecht en dan ook nog in Exmorra ?
Netty:
Vrienden
van ons zaten bij ons in de tuin en vertelden dat ze nadachten
over een verhuizing naar Friesland en daarmee ook overplaatsing
van het werk naar Leeuwarden. Ik reageerde enthousiast en vond
dat ze het absoluut moesten doen. En meteen daarop kreeg ik de
wedervraag, als ik dan zo enthousiast was, waarom wij zelf niet
naar Friesland gingen. De toon was gezet. Ik stond er absoluut
open voor en wilde wel gaan. Daarna raakten ook onze plannen in
versneld tempo. Ruud vroeg ook overplaatsing aan en ik heb mijn
baan opgezegd.
Ruud:
We
hadden al eerder besloten dat we ooit nog eens iets anders
wilden qua woning, maar ook qua omgeving. En als het dan moest
gebeuren, dan kon het nu ook wel en dan ook iets totaal anders.
Onze
vrienden zijn in Workum terechtgekomen en daarna zijn we zelf
gaan zoeken. De keuze voor de Zuidwesthoek van Friesland was
relatief gemakkelijk. Het gebied was ons niet onbekend en we
waren er al een paar keer op vakantie geweest. We zochten vooral
naar een omgeving waarin watersport, ruimte en rust te vinden
waren.
Netty:
En
toen begon de zoektocht naar een woning. Onze vrienden uit
Workum hielpen nu ons bij onze zoektocht en we hadden samen een
dag gepland om een aantal woningen te bekijken. Bij de makelaar
te Workum hing ook een foto van deze woning en van onze vriend
moesten en zouden we ook deze woning in Exmorra bekijken. We
kwamen vanaf Bolsward aanrijden en ik zag aan Ruud wat hij
dacht. Ik wilde nooit in een gehuchtje wonen, ik was een
stadsmens. Maar het voelde goed en dus zijn we doorgereden naar
Exmorra om de woning te bekijken. Toen we aankwamen rijden was
ik meteen verkocht, een droomhuis. We hebben dezelfde dag de
makelaar gebeld, maar er zat al een optie op de woning tot en
met vrijdag. Dinsdag konden we de makelaar weer bellen. Het
duurde me allemaal te lang en maandags heb ik meteen weer
gebeld. De optie was verlopen en we konden komen kijken.
Dinsdags zijn we meteen weer naar Friesland gereden en hebben de
woning bekeken. We hebben meteen een optie genomen en daarna was
de deal snel gesloten.
Netty
had haar baan opgezegd en Ruud had overplaatsing aangevraagd,
maar wat voor banen hebben en hadden ze ?
Ruud:
Ik werk als adviseur bij Sigma in de buitendienst voor grotere
projecten en voor aannemers. Sigma staat namelijk niet alleen
voor een breed en hoogwaardig assortiment verfproducten, maar we
geven ook adviezen en ondersteuning tot aan de bouwplaats toe.
In grote lijnen geef ik vanaf de start van de bouw verftechnisch
advies gericht op het optimaal onderhoud van gebouwen. Te denken
valt hierbij aan scholen en wat bekend is: het ziekenhuis te
Heerenveen en het nieuwe Euroborg stadion van FC Groningen. Mijn
werkgebied is groot en loopt van Groningen tot Arnhem. Dat
betekent dat ik soms een paar dagen door het werkgebied reis,
maar dat ik daarna weer een paar dagen vanuit huis werk om de
administratieve zaken bij te werken.
Netty:
Ik heb de eerste twaalf jaar voor de kinderen gezorgd en kon
toen aan de slag bij een kinderschippersinternaat in Vreeswijk.
Het internaat herbergde 200 kinderen en was onderverdeeld in
units. In iedere unit woonden 15 kinderen. Per unit waren er 4
leidinggevenden. Ik heb mijn baan hier op gezegd nadat we hadden
besloten naar Friesland te verhuizen en in totaal heb ik hier 10
jaar met plezier gewerkt.
Naast
dit werk organiseerde ik samen met twee vriendinnen vier keer
per jaar een weekend lang (in alle jaargetijden één keer) een
antiek- en curiosa markt. We huurden dan de zolder van een
aardappelschuur en kochten ieder onze eigen voorraad apart in.
Daarna codeerden we de spullen en etaleerden we alles door
elkaar. We waren dan vrijdag, zaterdag en zondag geopend en
deelden flyers uit voor de publiciteit. Soms hadden we wel 500
bezoekers in een weekend. Erg leuk om te organiseren. Dit hebben
we een aantal jaren gedaan.
Netty:
Toen we drie weken in Exmorra woonden, zaten we in de woonkamer
(nu het winkeltje) en ik zei tegen Ruud: “Ik kan hier wel een
antiekwinkeltje beginnen”. Ruud vond het een goed idee en de
volgende dag heb ik een brief aan de gemeente geschreven. En
raad eens: binnen twee dagen had ik antwoord terug. Geen bezwaar
was het antwoord, graag zelfs! Ik denk dat nog nooit iemand zo
snel antwoord heeft gehad van een gemeente dan ik.
|
|

|
|
In
de zomer een vertrouwd beeld aan het Surein
de
uitstalling voor het winkeltje van Netty
|
|

|
|
Interieur
antiekwinkel Antoinette
Zo is dus het winkeltje ontstaan. De naam
Antoinette is de eerste naam van mijn doopnaam Antoinette Maria
Theresia. De winkel werd na zeven weken geopend en de voorraad
vanuit Vreeswijk kon ik hier weer gebruiken. Ik koop nu in op
markten en beurzen in kleine partijen.
Het
inkopen wordt steeds moeilijker, mooie spulletjes worden steeds
duurder. Uiteindelijk gaat een deel van mijn opbrengst naar een
goed doel en wordt het andere deel weer geïnvesteerd in nieuwe
voorraad. Het mooiste aan het winkeltje vind ik de gesprekken
die ontstaan en dan vooral bij het door mij opgezette religieuze
hoekje. Ik laat altijd een kaarsje branden bij het beeld van
Maria en hierdoor komen mooie verhalen los. Mensen zoeken soms
troost en vertellen privé-verhalen zonder dat ze me kennen. Ik
kan daar van genieten!
En
hun twee dochters, waar zijn die gebleven ? Ruud: Onze oudste
dochter Wendy is assistent-filiaalhouder bij een modezaak
Sissyboy in Utrecht aan de Oudegracht. Onze jongste dochter
Linda heeft een eigen praktijk in Maarssen genaamd “Praktijk
Sterrekind”. Zij helpt kinderen en jongeren bij rouwverwerking
en begeleidt Nieuwetijdskinderen. Kort gezegd zijn dit kinderen
die heel intuïtief en gevoelig zijn. Ze voelen zich sterk
verbonden met de natuur en kunnen erg wijze uitspraken doen voor
hun leeftijd. Ruud: Linda heeft een erg zuiver gevoel en een
gave die ook Netty heeft. De basis voor haar praktijk is
uiteraard haar opleiding HBO Pedagogiek, maar daarnaast heeft ze
bijzonder veel feeling om kinderen te erkennen en zichzelf te
laten zijn.
Netty:
Mijn
vader had een paranormale gave en kwam hier pas op latere
leeftijd achter. Via de huisarts heeft hij iemand gevonden die
hem hielp hiermee om te gaan. Daarna kon hij mensen helpen de
pijn te verlichten middels ‘handoplegging’. Mijn zuster
Berna heeft ook deze paranormale gave en ik heb die gave in
mindere mate. Berna kan iemand niet genezen, maar kan de pijn
wel verlichten. Mijn vader, Berna en ik kunnen dit doen door de
kracht die geschonken wordt van boven. Wij zijn letterlijk het
werktuig en het doorgeefluik van zijn Hand.
Ik
ben er pas de laatste 15 jaren iets mee gaan doen. Ik heb me op
verzoek van een koorlid opgegeven voor een cursus handlijnkunde
en merkte dat het meer met me deed. De ene hand komt heviger op
me over dan de ander. Begrijp me niet verkeerd, ik ben geen
waarzegster en voorspel geen toekomst, ik kan slechts een
handreiking geven en iemand een duwtje in de goede richting
geven.
De
avond vliegt voorbij en voor we het weten zijn we al ruim twee
uur in gesprek. Het interview eindigt met een onderwerp, wat me
aan de ene kant mateloos interesseert, maar me aan de andere
kant ook beangstigt omdat het voor mij ongrijpbaar is. Wie weet
praten we hier later nog eens over door, op een prachtige
zomeravond, onder het genot van een drankje, in de mooie tuin
van de familie Peelen. In elk geval weet ik zeker dat deze
aardige mensen met veel plezier in ons dorpje wonen en dat ze
hier ook nog wel een aantal jaren blijven wonen. Want zoals Ruud
zei: “Netty is hier nog lang niet uitgekeken”. Namens
Doarpsnijs, bedankt voor jullie gastvrijheid !!!
|
|

|
|
Netty
met haar schoonzonen Paul (links) en Martijn
Tekst:
Sarie Lycklama à Nijeholt
Foto’s :Familie
Peelen
Troch
Eksmoarre en Allingawier
Earste
Ljipaai fûn!!!!! |
|

|
|
Afgelopen
zaterdag 19 maart om 18:30, heeft Jentje Wijnalda het
earste ljipaai van Exmorra/Allingawier gevonden.
Hij
was samen met zijn zoon Dennis aan het zoeken op maïsland nabij
Longerhouw. Ze zouden net richting huis gaan en ja hoor daar lag
het eitje. Op 16-03-95 was Jentje er ook al als eerste bij en zo
ook deze keer.
In
de afgelopen 15 jaar was het Jacob Lootsma die het
“vroegste” ei gevonden heeft namelijk al op 14-03-94.
Gefeliciteerd
Jentje!
"Wieger
de Post" yn ‘e VUT
Of
de "Post fan Eksmoarre" sa kinne in soad minsken ús
Heit. Dat
krije je fansels as je al 34 jier it gesicht binne fan de TPG
Post. Mar fanôf 1 maaie is it gebeurd: ús Heit giet yn 'e VUT.
Hy moat sels noch wat wenne oan it idee en kin sich noch
wat soarchen meitsje oer al dy tiid dy't der
daliks
hat.
Mar
wy sitte der net oer yn: in man mei sa’n soad hobby's dy
hoecht sich nooit te ferfelen toch? De
stientsjes, de skiep, it fyskjen.
Alde
húskes slope, de Alvestedentocht rinne, de Slachte rinne.....
En
wy hâlde him fansels ek altyd aardich dwaande: "Heit, wol
heit dizze
tafel
foar my yn ’e lak sette?" "Heit,
we woene wol graach troch de hiele
keamer
houten finsterbanken". "Heit, ik haw in moai keaphuske
sjoen, giet
heit
even mei te sjen?" "Heit
ik gean wer es ferhúzjen, wol heit efkes
helpe?"
Us Heit stiet altyd foar ús klear en hat bulten enerzjy.
En as hy
dan
al es stil sit? No,
dan hat hy wol wer in moai boek oer de skiednis
dy't
er lêst of de 'Tour de France' is op de tillevyzje. En dan
hawwe wy it
noch
net iens hawn oer syn nijste hobby: syn lytse pakesizzer Else!!
Mar
goed, even sa goed sil it wol efkes wennen wurde, wy gunne him
de romte
en
tiid dy't yn it foarutsicht leit fan herte en winskje him fanôf
dit plak
in
soad wille!
In
soad leafs, ek ut namme fan ús Mem, fan Froukje, Arjan en Else.
Benedictus
en Foekje. Jannie.
Tammerus en Nynke.
Henk
de Boer sjocht Abraham |
|

|
|
Dizze
jeuchlike Abraham siet op 23 maart by Henk de Boer yn ‘e tún
te genietsjen fan it moaie maaitiidswaar.
Henk
war dy dei 50 jier en op it spandoek wie te lêzen:
Volleybal
en klaverjassen
Altyd
yn ’t spier
Minsken
it is echt wier
Henk
wurd hjoed 50 jier
Toch
nog ijspret
|
|

|
|
Begin
maart konden we dan toch de ijzers onderbinden. Deze kinderen
genoten op de valreep nog even van het (brosse) ijs op de
ijsbaan. Alleen toegankelijk voor kinderen! |
|

|
Jo sille it mar beleve !!
Briefkerij tusken Eksmoarre en Boalsert
Bêste
Freerk,
Wat
in ferhaal net jonge, fan ús Bauk! Wa hie dat no tocht… As ik
Bauk west wie, hie ik gewoan werom knypt!! Mar klear, ús Bauk
is tûker as ik en hat der gewoan in smak jild útsleept. It
ferklearret yn elts gefal it ferhaal, dat ik op it biljerten
hearde, dat der in tal djoere auto’s op it hiem by de Van der
Valks stiene. De deal sil doe wol sletten wêze en Theunis sit
wer by synTheunie yn it korset. Mar klear, do wiest der net wis
fan, silst my der dus net oer hearde.
Jimme
stedsjers hawwe it der ek mar dreech mei net ? Hast it plan fan
de parkearfergunningen yn Boalsert ek mei fuortstimt tink ? Die
earme ried fan Boalsert, komme se ris mei in mienskiplik plan,
stimme jimme it wer fuort! By ús spilet dit probleem ek
fansels, benammen te min parkearplakken yn it sintrum fan it
doarp. Eksmoarre-Noard en Eksmoarre-industrieterrein hawwe genôch
romte. Mar dat probleem yn it sintrum, der hawwe wy sa ús eigen
man foar. It sit sa, as der in doarpsprobleem is, spylje we dit
troch oan ús eigen boargemaster Johan de Groot. Hij rjochtet
dan in belangeferieniging op en it probleem wurdt fakkundich
oplost. Sa giet dat yn in demokratysk doarp. Niks gjin stimmery
en gesoademieter.
En
dan it aaisykjen, ik haw de rigels fan de BFVW der efkes op nei
lêzen út it foarige Doarpsnijs, mar der stiet dochs wier: “
Het ei moet geraapt zijn en de raper moet met ei het veld zo
snel mogelijk verlaten om de vondst te melden”. De rigels
binne helder, sadwaande dit jier gjin útrikking fan de Sulveren Ljip
en ek dat smoarche board fan Club ’77 sil dit jier oan myn
noas foarby gean. Ik haw it hjirre al in pear jier as earste fûn
hear, mar te let de fynst oanmelde, sjoch…
Myn
pakesizzer fan tolve jier út Amsterdam skille my nei it beslút
fan de rjochter en freege hoe it mei pake wie, om dernei te
oppenearjen dat pake dan mar moast genietsje fan al die rûn
fleanende skaamljipkes. Ik moast ynwindich gnize, mar doe’t
Lieske my ferwoastend oanseach, haw ik de jonge efkes goed it
lexum jûn. Gjin praat fansels foar sa’n jongfeint. Dat krije
jo as je opgroeie yn de ‘grote stad’.
Hast
ek noch in moaie sniepoppe bout, jonge ? En
de minsken hjir mar beare, sa’n soad snie, net ien koe nei it
wurk ta. Ik
tocht by mysels, jimme hawwe de winter van ’63 net meimakke.
Dat wie pas in winter. En Freerk doe giene we gewoan rinde nei
us baas. Tiden feroarje.. No ik stopje wer, genôch bepraten,
ik soe sizze, groetnis oan Trees en ik kom dy fest wol
tsjin yn it lân. Net aaisykje hear, allinnich nei sjen.
Dyn
maat, Hindrik
60
Jaar Bevrijding
Dit
jaar is het 60 jaar geleden dat Nederland werd bevrijd van de
vijf jaar durende bezetting door de Duitsers. Hieronder
herinneringen aan die tijd in Exmorra en Allingawier opgetekend
door Geert Ringnalda.
VISSENDE
ONDERDUIKERS IN 1944
De
bezettingstijd 1940-45 was
een tijd van oorlog,maar ook het gewone leven ging door,zelfs
bij de onderduikers. Onderduiken deed je als jongen omdat je in
de “gevaarlijke leeftijd” zat van omstreeks twintig jaar.Op
die leeftijd moest je je bij de Duitsers melden om dienst te
nemen in het leger van Adolf Hitler. De vele onderduikers
in Exmorra lieten hier na een vispartij in het
Van Panhuyskanaal een foto achter, gemaakt op 8 augustus
1944: een tiental vissers/onderduikers met hun veranderde namen
vergezeld door schoolkinderen na een vispartijtje. Misschien
stond er wel iemand op de uitkijk of er ook duitse soldaten in
de buurt waren……. Het dagelijkse leven ging door,ook in de
oorlog. |
|

|
|
De
vissende onderduikers en schoolkinderen uit Exmorra/Allingawier
OORLOGSKALENDER
10
mei 1940 na meer dan tien keer uitgesteld te zijn begon
het.Nederland werd op 10 mei bezet vanuit het oosten. In Exmorra
en Allingawier was het gesprek van de dag het gevecht
dat de Duitsers zouden leveren om de Kop van de Afsluitdijk
in handen te krijgen en daarmee Holland. De verdediging van de
Afsluitdijk verliep prima en het was jammer dat Nederland op 14
mei moest capituleren. Rotterdam was gebombardeerd en eventueel
zouden andere grote steden ook in puin gaan.
Mei
1943. De meistaking was een gevolg van de maatregel van de
duitsers om nieuwe
krijgsgevangenen te maken van oud-militairen. Het verzet tegen de
Duitsers groeit ook in onze dorpen. Klokken worden ,door de
Duitsers, uit de kerktorens gehaald in Exmorra en Allingawier
klokken zouden worden omgesmolten tot oorlogstuig. Allingawierster
klok komt in 1945 terug, Exmorster niet.
Juni
1944 Exmorster Jelle
Huitema (22) wordt na een achtervolging door de duitsers nabij
“Vaders Hofstee” dood geschoten. Naar Jelle is thans een
straat in Exmorra genoemd, meer over Jelle binnenkort in DN en
tevens een foto van hem.
Februari
1945 Op 12 februari krijgen we evacuées uit Limburg in Exmorra en
Allingawier.ze blijven tot 19 mei
April
1945 Op 7 april een terechtstelling in Makkum,
zeven man krijgen de kogel.Onder hen Henk Lemson uit Limburg was
ondergedoken bij familie Jan Bouma te Allingawier.
Op
17 april zijn al verschillende dorpen in onze omgeving bevrijd
door de Canadezen, maar in Makkum zitten nog Duitsers, die het
flink benauwd krijgen door de dreiging van het verzet en de
Canadezen.
Rouw
in Exmorra: op genoemde 17-de april. Hendrik Postma(26) loopt
nabij Makkum in een
duitse hinderlaag. Duitsers kleedden zich
als Nederlandse strijdkrachten, één van hen schoot
Exmorster Hendrik Postma dood. Zijn vrouw Gepke Postma-Breemer met
twee zoons (waarvan de jongste twaalf dagen oud) zat thuis en was
weduwe en zij bleef dat sindsdien, nu dus al zestig jaar lang ! Ze
woont nu in
”AVONDRUST” te
Makkum . Andere Exmorster Douwe Pieters Postma raakt op 17 april
gewond vanwege een schot in zijn arm, hij moest naar
het ziekenhuis.
18
april Onze
dorpen zijn bevrijd !!!!
Dodenherdenking
op 4 mei 2005
Tijdens
de Nationale Herdenking op 4 mei herdenken we allen – burgers en
militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden, of waar ook
ter wereld, zijn omgekomen sinds het uitbreken van de Tweede
Wereldoorlog, in oorlogssituaties en bij vredesoperaties.
Ook
in Exmorra wordt hier aandacht aan geschonken door het houden van
een stille tocht en het leggen van kransen en bloemen.
Wij
nodigen u uit om op woensdag 4 mei deze ceremonie bij te wonen.
Een ceremonie in stilte, die waardevol is wanneer het een bijdrage
levert aan de momenten waarop we hen gedenken, die vielen voor
onze vrijheid.
Tussen
19.00 – 19.15 uur wordt u ontvangen in Dorpshuis ’t Honk,
Dorpsstraat 48 te Exmorra. Om 19.30 uur zullen we vertrekken naar
de gedenksteen en de bank die geschonken zijn door de
onderduikers, die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Exmorra
verbleven. Vervolgens staan we stil bij het graf van Hendrik
Postma, lid van het plaatselijke verzet en de ceremonie wordt
afgesloten bij het droppingsmomument.
Na
afloop wordt u uitgenodigd een kopje koffie te drinken in
Dorpshuis ’t Honk.
Mocht
u kransen of bloemen willen leggen, dan verzoeken wij u vooraf
contact op te nemen met André Abma, tel. (0515) 576 576, zodat
wij hier tijdens de ceremonie rekening mee kunnen houden.
Uw
aanwezigheid wordt zeer op prijs gesteld.
Dorpsbelang
Exmorra
Winter
yn Eksmoarre
|
|

|
|
En
op 2 maart moast ynienen eltsenien snieromje.
Hjir
Fedde Piersma yn aksje mei op ‘e eftergrûn de Doarpsstrjitte. |
|

|
|
Wêr
is myn auto?
Fan
alles wat
Fryske
boeken frege
Yn
Kimswert hâlde wy al jiermannich in Fryske Boekemerk.
Dat
is in tradysje oan it wurden. Dir jier wurdt er holden op
sneon
28 maaie. Foar sa’n boekemerk ha wy fansels boeken nedich.
Fryske
boeken foar grutte minsken mar ek berneboeken. Jimme as
oanbuorjenden
doarpen wolle wy freegje om ús der by te helpen.
Witte
jim fan Fryske boeken dy’t oer binne, yn’t âld papier
driigje
te bedarjen, wy tinke bygelyks oan it opromjen fan souders
en
kasten, it ferhúzjen nei in âldereinhus en sa, dan soenen wy dat
graach
witte wolle.
De
opbringst fan dy boeken giet nei de ôfdieling Kimswert fan
‘Villages
of Tradition’, in ynternasjonale klup dy’t him dwaande
hâldt
mei bewarjen en stimulearjen fan âlde tradisjonale saken,
yn
ús gefal dus de Fryske taal. Jim, binne fansels ek allegearre tige
wolkom
op ús boekemerk.
Ien
telefoantsje en wy komme!
Meindert
Bylsma
tel:0517-641532
Anny
Hettinga
tel:0517-641958
Reinder
Politiek
tel:0517-641390
|
|
Spelen
is fijn, daarvoor moet je in de speeltuin zijn !!!!!
De
plaatsing van de speeltoestellen is vertraagd vanwege weersomstandigheden.
De
werkzaamheden voor wat betreft de renovatie aan de draaimolen en het
vliegtuig zijn bijna afgerond en wanneer het weer het toelaat, zullen in
april de nieuwe speeltoestellen worden geplaatst.
Speeltuincommissie
en Dorpsbelang Exmorra
Sportnijs
Aan
alle inwoners van Exmorra en Alllingawier die
van biljarten houden.
Het
competitieseizoen van biljartvereniging ’t Keutje loopt ten einde en
traditiegetrouw wordt dit afgesloten met het:
Biljartkampioenschap
van Exmorra & Allingawier
Op zaterdag 2
april a.s.
In Dorpshuis
’T Honk
Deelname
staat open voor iedereen die 16 jaar of ouder is, woonachtig is of is
geweest in Exmorra of Alligawier.
Er
wordt gespeeld in verschillende poules, nl. een A-poule, een B-poule en
een D-poule. Deelnemers met een gemiddelde lager dan 1 spelen in de
B-poule. Deelnemers met een gemiddelde van 1 en hoger spelen in de
A-poule.
Voor
de vrouwelijke deelnemers tenslotte is er de D-poule.
De
wedstrijden beginnen ’s middags, maar hoe laat is afhankelijk van de
deelname. Je kunt je opgeven bij de bestuursleden van ’t Keutje of op de
intekenlijst die in ’t Honk ligt.
Hans
van Swinden-Koopmans
573668
Marco
Lemstra
574513
Jeroen
Feenstra
572095
Uitslagen
34e Wûnseradiel biljarttoernooi
In
februari werd weer het Wûnseradiel
biljarttoernooi gehouden. Hier de resultaten van deelnemers uit onze
dorpen:
Vierde
klasse, verliezersronde: 1.
Anne Y. Strikwerda, 4. Gijsbertus Feenstra
Vijfde
klasse, 7. Eelke Brunia -
Verliezersronde 3. Hannie Bruinsma
Zesde
klasse, Kampioen Evert de Boer
(tevens hoogste gemiddelde),
8.
Gerda Strikwerda
Kart
kampioenschap
Hallo
Dorpsgenoten!
Hier
even een stukje over het kartkampioenschap van 19 februari 2005.
Allereerst
wil ik even beginnen over de enorme deelname dit was echt geweldig!
Er
waren 31 coureurs waaronder maar liefst 8 vrouwen. Dus die waren dit jaar
sterk vertegenwoordigd. Er gingen ook nog supporters/medewerkers mee:
Miranda:
Was er
voor de mental coaching en het verzorgen van de coureurs die dat nodig hadden. Heel vreemd maar dat werden er ineens wel heel
veel. Hihi.
Joop:Ging
mee als fotograag en was dan ook overal te verwachten. Goed uitkijken op
de baan dus.
David:
Had
het er ook ontzettend druk mee. Fotograferen en rijden op dezelfde avond,
misschien kwam hij hierdoor wel op de negende plaats terecht.
Jildou
en Rina:Bestuurden
met zijn tweeën 1 kart, want die zouden de mannen
wel even een poepie laten ruiken. Dit ging echter niet ongemerkt
want Rina ging loei hard de vangrail in. Wat een rotstreek. Hihi.
Andre:
Had een niet supersnelle kart en moest zijn
prijs laten staan, jammer jonge.
Chris
en Marrit: 2
nieuwe Exmorsters in ons midden die binnenkort het huis van Abe en Sari
gaan betreden. Ze reden wel opvallend langzaam de baan in het rond. Maar
hun plannetje is gelukt, ze hebben alle Exmorsters te vriend gehouden.
Haha. (leuk bedacht)
|
|

|
|
De
beschadigde knie van George
Maar
nu even over de avond zelf. Deze was supergoed verzorgd, koffie met gebak,
kaas en worst, bitterballen en heel veel drankjes. Zodat de
snelheidsduivels even aan konden sterken. Er werd echt supersnel gereden.
In de C finale ging het om George, Allard en Hendry. Het was Hendry die er
met de eerste prijs vandoor ging.
In
de B finale ging het er ook ruig aan toe. Hier werd Willem nummer 1, alles
wat er voor kwam werd gelanceerd, hier was George niet echt blij mee. De
kart stond nog op de baan en George lag beklemd tussen zijn kart en de
bandenstapel. Foei, Foei Willem. In de B finale werd Gatze Labortus 2e en
Harmen werd 3e.
In
de A finale, met twee vrouwen Ineke en Sylvia, werd ook supersnel gereden.
Iedereen kreeg een kart aangewezen en hiermee was niet iedereen tevreden.
Want er zat wat verschil in snelheid tussen de karts wat je wel eens de
eerste plaats kan kosten! Er werden eerst twee opwarmrondjes gereden en
hierna werd het stormend geweld losgelaten. Bumper aan bumper werd er
gestreden, kappen en andere accessoires vlogen door de lucht. Rob en Elmer
gunden elkaar dan ook geen mm ruimte wat ook wel gepaard ging met een
drukje links en rechts. Maar oppassen geblazen want Ineke kwam er ook
aanstormen en…. en…. Jammer de finish er ging een gejuich op een
prachtige wedstrijd. Hier nam Rob de wisselbeker mee naar huis. Elmer werd
2e en de supersnelle vrouw Ineke werd 3e. Zij nam maar liefst drie trofeeën
mee naar huis, de 3e prijs, de snelste vrouw en de wisselbeker voor de
vrouwen. De handen vol Ineke. Hihi. Sylvia eindigde als goede 2e in het
vrouwenklassement.
Zo,
ik hou nu weer op. Bedankt voor alle enthousiasme, mede hierdoor werd het
echt een geweldige avond en hoop op volgend jaar weer zo’n grote
deelname.
Met
vriendelijke groet ??? |
|

|
|
Supersnelle
Ineke krijgt één van haar drie prijzen uitgereikt
Zondag
3 april ‘Naamgeving’ kerkgebouw
en
vereniging tot Protestantse Gemeente.
Zondag
3 april wordt voor onze gemeente een feestelijke dag.
Wij
hopen dan D.V. met elkaar in de middagdienst (er is deze dag één dienst)
het heugelijk feit te vieren van de vereniging van de Gereformeerde Kerk en
de Hervormde Gemeente tot de Protestantse Gemeente Exmorra-Allingawier.
Na
een proces dat in de jaren zeventig door de jeugd in onze dorpen in beweging
is gezet, is het nu eindelijk zover om als één gemeente verder te gaan.
Dit houdt in dat het tijdperk van de Samen op Weg gemeente voorbij
is, want samen zijn wij nu één gemeente!!!
Tevens
wordt deze zondag het naambord onthuld en krijgt het kerkgebouw
de officiële naam
‘Jehannes de Doper tsjerke’.
De
voorbereidingscommissie is druk bezig om deze dienst een feestelijk
tintje
te geven, dit in overleg met pastoor Van der Wal uit Bolsward, die
voor
gaat in deze dienst.
Na
afloop van de dienst hopen wij nog
gezellig een kopje thee of koffie met elkaar te drinken.
Wij
nodigen u allen jong en oud van harte uit voor deze zo bijzondere dienst.
Ook
oud-gemeenteleden, u bent van harte welkom.
Namens
de voorbereidingscommissie
J.
Abma- de Jong
Keetpraat
Na
een paar maanden prutsen en proberen is hij eindelijk af: de keetsite! Hier
kunt u verhalen lezen over het leven in de keet, het uitgaan en er staan
foto’s op van het stappen. Het adres is: www.keetbrundear.tk
De
afgelopen weken hebben we niet stilgezeten. We zijn op het moment druk bezig
het keetfeest te regelen wat zaterdag 26 maart in de keet word gehouden.
Natuurlijk gaan we zelf ook verschillende feesten af. Zo gingen er een
aantal van de keet te karten met de mannen uit Exmorra. Elmer kwam met een
prijs terug, George met pijnlijke ledematen… Maar verder vonden ze het
gezellig. Er werd nagefeest in Frisia met een paar biertjes.
Toen
er twee maart zoveel sneeuw lag, had bijna iedereen van de keet vrij. Om een
uur of drie kwamen de eersten in de keet om het dak sneeuwvrij te maken.
Daar werd je wel koud van. Tijd voor een bakkie bij de vd Bergjes. Toen
iedereen weer was opgewarmd kwam Jappie er net aanfietsen met de
sneeuwschuiver. Dat kwam goed uit, want de heren waren net van plan om een
iglo te bouwen. Sierdjan en Gatze gingen ijverig aan de slag en maakten een
grote bult sneeuw. George en Jappie begonnen met een fort. Aan het eind van
de middag stond er een iglo voor vijf personen en een fort. Aangezien het
zes uur was toen ze klaar waren, was er geen tijd meer om nog even te
genieten van de kunstwerken. Maar de lege maag moest ook worden gevuld, dus
gingen de mannen op huis aan. Niet iedereen kon hun kunstwerk waarderen, en
twee dagen later was er dan ook niet veel meer van over.
Na
deze onverwachte sneeuwbui werd het weer tijd voor mooi weer én voor
vakantieplannen. We gaan, net als vorig jaar een week naar Terschelling met
de hele groep. Er zijn twee tenten gereserveerd, voor circa 18 tot 20
personen. Niet iedereen kan of mag mee, dat is wel jammer. Maar de harde
kern gaat sowieso. We hopen dat het weer net zo gezellig en gek wordt als
vorig jaar. Toen kwam Gatze L. thuis met roze haar en heeft daar bijna twee
maanden mee rondgelopen! De rest van de heren heeft ’s nachts een
tekenlesje op hun hoofd gehad, waardoor ze de volgende dag wakker werden met
teksten en tekeningen op hun hoofd die er niet al te best afwilden. Ook dit
jaar zullen de watervaste stiften wel weer mee gaan…
Aanstaande
zaterdag hebben we keetfeest omdat de keet alweer 4 jaar bestaat, en daarvan
2 jaar bij vd Berg op het erf. Reden voor een feestje! Er zijn een stuk of 6
andere keten uitgenodigd, waardoor we op veel drukte rekenen. Toen bedachten
we dat het misschien niet allemaal zou passen en leek het ons verstandiger
om een tent erbij te zetten en daar ook een kleine bar in te doen, zodat we
wel alle gasten kwijt kunnen. We hebben inmiddels al 22 krat bier koud
staan! De rest van de (sterke) drank moet nog worden geregeld, maar dat gaat
helemaal goed komen! Volgende maand kunt u lezen hoe het feest was, tenzij u
zaterdag langskomt om een biertje!
Oplossingen
Eén, twee, drie
…..Raad maar van wie
|
|

|
|
Dit
was inderdaad de oplossing van de prijsvraag in het februarinr. van DN.
Annie Gietema uit Allingawier
was het 12-jarige meisje, en inmiddels
beppe van Douwe, Lysbeth, Berber, Jehannes en Aiso Pierius uit Exmorra.
Op
19 maart jl. werd zij overigens 65 jaar. Gefeliciteerd!
De
foto is door twee inzenders goed geraden, mw. Eleanor Campbell uit Canada
(zie briefje hierboven) en door de heer Ruurd Reitsma, adres en woonplaats
onbekend, maar geboren te Allinga-wier, Blierherne.
De
sportieve inwoonster van Exmorra op de wandelfoto in het decembernr. was
mevrouw Klaske van der Zee, toevallig óók de beppe van Douwe, Lysbeth en
Berber en natuurlijk van Anne-Klaske en Douwe Sjoerd.
Dit
is geraden door de heer Tjitze Schilstra uit Stiens (t/m 1985 woonachtig
in Allingawier in het huis waar nu Lyckele Poepjes woont).
Ook
onze vaste inzenders, de fam. Van der Berg van Brúndear, hadden weer de
juiste oplossing!
|
|

|
|
Het lieve jongetje en tevens wulpse dame (boven)
in het novembernr. was Jentje Wijnalda. Dit was een moeilijke, want het
werd door niemand geraden.
|
|

|
|
De
jongeman (boven) in het septembernr. was Gerrit van der Valk. Dit is ook
niet geraden
Alle
inzenders bedankt en blijf het proberen!
Voor
de prijsvraag in het maartnr. kunt u nog steeds uw oplossing inzenden. Ter
herinnering, dit waren de foto’s:
|
|
|
Een,
twee, drie, raad maar van wie
|
|

|
|
Wie
is het jongetje links op de foto?
Gooi
uw oplossing in de bus bij Dorpsstraat 21 of stuur het naar ons e-mail
adres doarpsnijs@yahoo.com en
maak kans op een leuke prijs! Het goede antwoord en de winnaar/winnares
worden bekend gemaakt in één van de volgende nummers van DN.
Ut
it laadsje
November
1985
Zaterdag
2 november: De
dag na het besluit om de 48 kruisraketten in Nederland te plaatsen.
Sommigen vinden nu de Wereldoorlog III dichterbij dan ooit, anderen
vinden dat de VREDE nu veilig gesteld is.
Vandaag
één jaar geleden begon meester Schaaf met het schrijven van het boek
over 100 jaar chr. School.
Maandag
4 november: Grapje
op de basisschool in Exmorra kan niet uitblijven: het is geel en het
vliegt om de aarde: W.Ockels.
Vrijdag
8 november: De
vreugdevolle gebeurtenissen op deze dag worden overschaduwd door het
bericht van het overlijden van een lieve, zorgzame man, heit, pake en
oerpake Bauke Wiersma (78).
Vreugde
bij Willem Reinders Postma die vandaag 35 jaar getrouwd is met Eleonora
Jansen.
Donderdag
14 november: Straatmakers
van gemeente Wonseradeel vinden Exmorra een mooi dorp en daarom knappen
ze de straat weer wat op. Evenals de Bolswarderweg is ook de straat door
Exmorra niet berekend op het zware verkeer anno 1985. Dit is een kwestie
van de ondergrond die voortdurend in trilling komt. Een rondweg is een
oplossing!
Woensdag
20 november: De
winter 1985-86 die nog moet beginnen is nu al kouder dan de superzachte
wintermaanden van 1974-75. Koudegetal haalt eind deze week de 6,
Weerstation
Schettens
Februari
2005
2005 Normaal
Record
(‘71-’00)
(sinds ‘69)
Temperatuur
(ºC):
Gem.
maximum 4,6
4,9
Gem.
etmaal 2,2
2,1
Gem.
minimum 0,0
-0,2
Hoogste
(+ datum) 9,2 (12) 13,4 (2004)
Laagste
(+ datum) -7,0 (28) -17,0 (1986)
Aantal
vorstdagen* 13
11,7 27 (1986)
Aantal
ijsdagen*
1
3,2 19 (1986)
*
Een vorstdag is een etmaal met een laagste temperatuur onder nul;
bij een ijsdag blijft de temperatuur het hele etmaal onder het
vriespunt..
Neerslag
(mm):
Totaal
58,8
41,6
112,1 (2002)
Hoogste
etmaalsom10,4 (13)
22,5 (2002)
Dagen
sneeuw 12
4,8
12 (1969/’78)
Dagen
hagel
2
2,4
10 (1999)
Dagen
onweer 1
0,5
5 (1999)
De
eerste februarihelft verliep zacht met alleen drie mooie zonnige
winterdagen van de 6e tot de 8e. De laatste decade gaf nog wat winterse
verschijnselen met 9 sneeuwdagen op rij (een unicum) en een aantal
vorstdagen, maar dikker dan 3 cm werd de sneeuwlaag niet en voor
schaatsweer was het te laat.
Uiteindelijk
kwam februari op een normale temperatuur uit; vorig jaar was het zachter
en in 2003 kouder. De warmste sprokkelmaand was die van 1990 met 6,7ºC.
Veruit de koudste februari uit de reeks blijft 1986 met –4,4ºC als
gemiddelde. Het was iets natter dan normaal, maar minder nat dan vorig
jaar. De droogste februari maakten we mee in 1986 met slechts 3,5 mm.
Nieuwe
gedichtenbundel Joke Pas
Over
Exmorster Joke Pas verschenen de afgelopen maanden diverse berichten in
de regionale bladen in verband met de uitgave van haar nieuwe
gedichtenbundel ‘Binnenwerk’. De titel van deze bundel is ontstaan
door te kijken naar wat je overhoudt nadat alle bescherming van een mens
is weggenomen en het innerlijk bloot komt te liggen. Vandaar ook het
kapotte slakkenhuis, waarbij het binnenste zichtbaar wordt, als
illustratie op de omslag. Hieronder een (ingekort) interview met Joke
uit de Wijd & Zijd van december.
EXMORRA
- Onlangs heeft Joke Pas uit Exmorra haar nieuwste gedichtenbundel
Binnenwerk gepubliceerd. In de bundel is ook een reproductie van Leo
Musch opgenomen, een kunstenaar met wie zij samenwerkt. Joke Pas heeft
contacten met o.a Ed Leeflang en H H Ten Balkt, van wie de poëzie
haar na aan het hart ligt. Joke Pas legt het kwetsbare bloot en toont in
haar gedichten de kracht die altijd op de zwakte volgt.
Joke
Pas is in 1949 geboren in Ede,
uit Twentse ouders. Zij is op haar vierde verhuisd naar Wierden en
groeide op in een 'Gereformeerde Bond'-gezin. Ze heeft daar alleen maar
goede herinneringen aan. Haar ouders waren bijna 'Vagebonders'. Ze waren
gewoon, streng, lief. Ze kon altijd haar grieven uiten, ook als die haar
ouders betroffen. Dat heeft ervoor gezorgd dat het contact tot op de dag
van vandaag nog steeds goed gebleven is. Ze mocht voor haar eigen ideeën
kiezen, tegen hun ideeën
in, zonder dat dit ten koste ging van de onderlinge band. Voor een
opstandig kind, dat Joke was en gebleven is, waren dat goede ouders,
zegt ze zelf.
Haar
vader was hoof d van de lagere
school. Ze woonden buiten in een prachtige omgeving. ,,Ik ben opgegroeid
met mijn neus in het gras. Van de prachtige
natuur daar is niet veel meer over. Wat ik daar ben kwijtgeraakt, heb ik
in Friesland teruggevonden. Mijn vader heeft in concentratiekamp
Amersfoort gezeten. Hij had opgeroepen tot verzet en is aangegeven door
een NSB'er. Gelukkig is hij er door toedoen van een goede Duitser weer
uitgekomen. Dit heeft altijd een grote rol gespeeld in ons gezin, zonder
er veel over te spreken. Misschien daarom juist. Mijn vader heeft ons
geleerd om niet te generaliseren, om ieder mens als individu te
beoordelen en niet als groep.Hij zei: spreek als het nodig is, maar
zwijg ook als dat nodig is. Wat goed is, hangt soms van de
omstandigheden af, bijvoorbeeld in het kamp. De strijd om te blijven
leven, om wel of geen straffen te krijgen. Onder die omstandigheden komt
soms het goede, maar soms ook het kwade boven. Of soms kunnen mensen
door honger een waas voor hun ogen krijgen en rare dingen doen. Ik
geloof dat kinderen iets meenemen van wat er bij de ouders diep ingehakt
heeft. Er wordt iets doorgegeven.
In
Aadorp heb ik in het lager onderwijs gewerkt. Daar heb ik
Leo Musch leren kennen, de kunstenaar van wie een afbeelding in mijn
gedichtenbundel staat. Ik stond al op mijn achttiende voor de klas, en
's avonds studeerde ik Nederlands. Na mijn studie ging ik als
docent Nederlands werken bij het Carolus Clusiuscollege in Zwolle. Ik
heb wel gedacht aan journalistiek, maar ik mocht van mijn ouders niet
naar Utrecht. Het beviel mij ook, het onderwijs.
In
Zwolle heb ik Marc de Berg leren
kennen, mijn man. Hij zat in 6 VWO. Dat was toen heel ingrijpend en
aangrijpend. Een juf die een relatie kreeg met een leerling. Marc
ging naar de PA en kreeg een baan
op de mavo in Nieuwleusden. Vanwege
Marcs baan zijn we naar Nieuwleusden verhuisd. Daar zijn alle
drie kinderen geboren. We
kregen binnen vier jaar drie jongens.
Bij de bevalling van Jona, de jongste, ging er door een fout van
de arts iets mis. Hij is
twee jaar erg ziek geweest, hij heeft een verlamming aan zijn linkerarm
en het middenrif, en heeft heel veel in het ziekenhuis gelegen. Na twee
jaar kwam hij thuis, als een kasplantje. Hij heeft nog heel veel
problemen gehad, maar is er tenslotte bovenop gekrabbeld.
Ik
ben in die tijd gestopt met werken
en heb de kinderen in alle rust kunnen opvoeden.
Marc
is naar de Vrije Universiteit
gegaan voor de opleiding MO-A en MO-B theologie en daarna voor zijn
doctoraal. Het kerkelijk examen heeft hij in Groningen gedaan. Inmiddels
waren we naar Friesland, Exmorra, verhuisd. Marc werd in 1991 predikant
in de gemeente Exmorra/Allingawier. Ons huis hier is de pastorie.
Pas
veel later kreeg ik MS: dat
is nu zo'n 8 jaar geleden. Marc heeft het pas sinds twee jaar. Dat is
toeval, pech. De kans dat zoiets gebeurt: man en vrouw allebei MS zonder
dat er sprake is van erfelijke factoren, is te verwaarlozen. De kans om
5 miljoen te winnen is groter. En Marc is vegetariër,
drinkt geen alcohol, leeft heel anders dan ik. Daaraan ligt het dus
niet. Het is het lot, daar kun je niets aan doen.
Ik
schreef altijd wel poëzie.
Hier in Exmorra kwam er letterlijk en figuurlijk ruimte voor het
dichten. Ruimte in tijd, de kinderen gingen naar school, en rust, ik kon
makkelijker de rustmomenten pakken. En ruimte letterlijk: de omgeving
gaf die ruimte. Na de ziekte van Jona ben ik intensiever gaan schrijven.
We hebben Jona driemaal langs het randje zien gaan. Toen heb ik ervaren
wat het betekent als de dood echt in je leven komt. Dat is anders dan
wanneer iemand in je omgeving sterft. De dood dreigde nu in mijn eigen
leven. Ik streefde ernaar om er vat op te krijgen. Er waren beelden die
zich aan mijn opdrongen. Ik probeerde die knoop te ontwarren. Het beeld,
de angst, de chaos kreeg structuur. Op dat moment kun je het
opschrijven. Dan ben je zo dicht als mogelijk bij wat je wilt zeggen.
Een
gedicht moet zich bewijzen. Net als wijn moet een gedicht rijpen. Dan
haal ik het tevoorschijn, kijk ik opnieuw, en vind ik een woord, een
zin, een gedicht dat de moeite waard is.
Joke
Pas heeft ook een website: www.jokepas.nl.
|
|
|
|